Niekwestionowanym potwierdzeniem jakości nowo powstałego bądź wyremontowanego budynku jest przyznanie mu Certyfikatu Instytutu Domów Pasywnych w Darmstadt. Dokument ten daje pewność, że mamy do czynienia z obiektem spełniającym najwyższe normy energooszczędności. Co trzeba zrobić, by go zdobyć?
Pierwszym obiektem w Polsce (a zarazem w całej Europie Środkowo-Wschodniej), który otrzymał Certyfikat, jest modelowy dom pasywny stojący w Smolcu pod Wrocławiem, wykonany według projektu biura architektonicznego M&L Lipińscy. Stało się to możliwe dzięki temu, że budynek ten spełnia cały szereg ściśle określonych norm. Jakich?
Polski Instytut Budownictwa Pasywnego reprezentujący w Polsce Passivhaus Institut z Darmstadt opracował listę kontrolną, która powinna stanowić podstawę i wytyczne realizacji projektu budynku pasywnego, jeśli chcemy, by ubiegał się on o przyznanie Certyfikatu.
Projekt zagospodarowania działki lub terenu
W odniesieniu do tej dziedziny ważne są przede wszystkim:
- bliskość środków transportu publicznego;
- południowa orientacja fasady budynku (± 30°) oraz duże powierzchnie okien południowych;
- brak niepożądanego zacieniania zarówno przez elementy budynku, jak i roślinność (by możliwe było pasywne wykorzystanie energii słonecznej);
Ponadto preferowana jest zwarta zabudowa – budynki szeregowe i wielokondygnacyjne.
Opracowanie koncepcji
Specjaliści z Passivhaus Institut w Darmstadt zalecają:
- stosować zwartą bryłę budynku i wykorzystywać możliwości, jakie dają łączenia budynków, dobudowy itp.;
- konstruować przeszklone powierzchnie skierowane na południe i stosunkowo małe okna wschodnie, północne i zachodnie;
- ograniczać zacienianie (najlepiej wyłącznie do małych powierzchni zacienianych jedynie zimą przez balustrady, ryzality i wykusze, balkony, okapy, ogrodzenia itp.);
- budować proste przegrody zewnętrzne (możliwie bez wykuszy, załomów itp.);
- przy rozplanowaniu rzutów tworzyć strefy zgrupowania instalacji (np. łazienki powyżej albo obok kuchni), uwzględnić niezbędne kanały wentylacyjne;
- oddzielić kondygnację piwniczną w sposób zapewniający szczelność powietrzną i brak mostków termicznych;
- stosować pakiet PHVP (Projektowanie Wstępne Budynków Pasywnych);
Rzecz jasna warto też sprawdzić możliwość uzyskania subwencji dla budownictwa pasywnego i – gdy taka istnieje – złożyć wniosek o jej przyznanie.
Projekt architektoniczno-budowlany
Opracowując go, powinno się w pierwszej kolejności:
- określić grubość izolacji cieplnej przegród zewnętrznych;
- unikać mostków cieplnych;
- zaplanować wielkość przestrzeni niezbędnej dla instalacji technicznych budynku;
- przy rozplanowaniu rzutów zapewnić krótkie trasy przewodów (doprowadzających ciepłą i zimną wodę oraz odprowadzających ścieki), jak również krótkie trasy kanałów wentylacyjnych: kanały powietrza zimnego powinny prowadzić na zewnątrz, a powietrza ciepłego – w obrębie izolowanych termicznie przegród zewnętrznych budynku.
Projekt wykonawczy ogólnobudowlany
Musimy tu zadbać o następujące kwestie:
- wysoką izolacyjność termiczną zwykłych, regularnych elementów konstrukcyjnych; standardowo chodzi o wartość współczynnika U ≤ 0,15 W/(m2K), ale należy dążyć do U = 0,1 W/(m2K);
- styki elementów konstrukcyjnych zaprojektować w sposób uniemożliwiający występowanie mostków cieplnych (jeśli się nie da – uwzględnić ich obecność w obliczeniach) oraz zapewniający szczelność powietrzną
- zoptymalizowane okna (rodzaj oszklenia, superizolowane ramy, udział procentowy szyby względem całości okna, ochrona przed nadmiernym nasłonecznieniem);
Polski Instytut Budownictwa Pasywnego zaleca obliczanie wszystkich wskaźników energetycznych przy wykorzystaniu PHPP (Pakietu do Projektowania Budynków Pasywnych)
Projekt wykonawczy instalacji wentylacyjnej
W budownictwie pasywnym wentylowanie obiektów odgrywa kluczową rolę. Na co należy zwrócić szczególną uwagę na:
a). sieć kanałów
- kanały powietrza zimnego – powinny być umiejscowione poza obrębem izolowanych termicznie przegród zewnętrznych; jeżeli jest to niemożliwe, odcinki takie muszą być możliwie jak najkrótsze i bardzo dobrze izolowane termicznie;
- kanały powietrza ciepłego – odwrotnie: powinny być umiejscowione w obrębie izolowanych termicznie przegród zewnętrznych; jeżeli jest to niemożliwe, odcinki takie muszą być możliwie jak najkrótsze i bardzo dobrze izolowane termicznie;
- trasy kanałów o gładkich ścianach wewnętrznych powinny być krótkie (prędkości strumienia ≤ 3 m/s);
- należy też przewidzieć montaż osprzętu pomiarowo-regulacyjnego, zapewnić tłumienie hałasu oraz uwzględnić środki ochrony przeciwpożarowej;
b). nawiewniki
- należy unikać „krótkiego spięcia” strumieni powietrza tzn. przedwczesnego usuwania świeżego powietrza;
- należy uwzględnić zasięg wyrzutu strumienia powietrza i umożliwić jego regulację;
c). otwory wywiewne
- nie wolno umieszczać ich nad grzejnikami;
d). otwory przepływowe
- pomiędzy poszczególnymi pomieszczeniami powinno się je wymiarować na Δp ≤ 1 Pa
e). wentylację
- zaleca się instalację centrali wentylacyjnej
- wymiennik ciepła należy umieścić w pobliżu izolowanych termicznie przegród zewnętrznych (np. we wnętrzu przegrody lub w suterenie);
- podgrzewacz powietrza powinien się znajdować w obrębie izolowanych termicznie przegród zewnętrznych;
- w miarę potrzeby należy zapewnić dodatkową izolację cieplną centrali i podgrzewacza powietrza;
- sprawność odzysku ciepła powinna wynosić ≥ 75%, szczelność powietrzna (powietrze recyrkulacyjne) < 3%, efektywność wykorzystania energii elektrycznej < 0,4 Wh/m3;
- warto zapewnić możliwość regulowania wentylacji tak, by użytkownik mógł efektywnie ustawiać poziomy ("niski", "normalny", "wysoki") oraz ewentualnie umieścić dodatkowe wyłączniki w kuchni, łazienkach i toaletach;
- ponadto należy zadbać o izolację akustyczną i dobrze izolowaną termicznie obudowę;
f). okapy wyciągowe
- konieczny jest wysoki stopień odciągu przy małym strumieniu objętości;
- zaleca się też filtr zatrzymujący tłuszcz;
g). gruntowy wymiennik ciepła
- jego montaż jest opcjonalny;
h). szczelność powietrzna
- należy zachować niezbędny odstęp zimnych odcinków przewodów od budynku oraz zastosować tzw. obejście (ważne w okresach, kiedy ogrzewanie albo chłodzenie powietrza do temperatury gruntu nie jest pożądane)
Projekt wykonawczy pozostałych instalacji
a). instalacja kanalizacyjna oraz instalacja ciepłej wody użytkowej (c.w.u.)
- krótkie trasy dobrze ocieplonych przewodów, umieszczonych w obrębie przegród zewnętrznych budynku;
- izolowana termicznie armatura umożliwiająca oszczędzanie wody (przyłącza c.w.u. do pralek automatycznych i zmywarek do naczyń);
b). instalacja kanalizacyjna oraz instalacja wodociągowa
- krótkie trasy przewodów, izolacja cieplna zapobiegająca pojawianiu się kondensatu
c). instalacja odprowadzania ścieków
- krótkie trasy przewodów (preferowany jeden pion kanalizacyjny)
- preferowany zawór napowietrzający poddachowy albo izolowana termicznie rura wywiewna
d). instalacja sanitarna oraz instalacja elektryczna
- w miarę możności bez przepustów w szczelnych powietrznie przegrodach zewnętrznych budynku (tam, gdzie są one niezbędne, należy zapewnić ich szczelność);
Ponadto wskazane jest stosowanie energooszczędnego sprzętu gospodarstwa domowego oraz zapewnienie jakościowej kontroli realizacji całego wyposażenia technicznego budynku.
Wykonanie i odbiór robót ogólnobudowlanych
a). unikanie mostków cieplnych
- należy ustalić terminy inspekcji kontroli jakości robót na budowie;
b). prace izolacyjne
- należy zapewnić ciągłość warstw izolacji cieplnej oraz unikać szczelin i pustek powietrznych;
c). szczelność powietrzna
- należy systematycznie sprawdzać miejsca połączeń przegród dopóki są one dostępne;
- należy wykonać próbę ciśnieniową szczelności przegród zewnętrznych na etapie ich budowy: trzeba to zrobić – w porozumieniu ze wszystkimi podwykonawcami – gdy tylko ukończone zostaną całkowicie szczelne powietrznie przegrody zewnętrzne, ale jeszcze przed wykończeniem wnętrz; można tego dokonać w drodze próby ciśnieniowej n50 metodą Blower Door albo za pomocą instalacji do odzysku ciepła;
Wykonanie i odbiór instalacji wentylacyjnej
Na co zwraca się szczególną uwagę:
- przejścia przez przegrody muszą być szczelne powietrznie;
- kanały muszą być wbudowane czysto i starannie oraz dokładnie uszczelnione;
- w odniesieniu do centrali wentylacyjnej musi zostać zapewniona łatwa dostępność do filtrów (w celu ich wymiany);
- sprawność izolacji akustycznej (tam, gdzie jest wymagana);
- jakość izolacji kanałów (tam, gdzie jest to konieczne);
- wyregulowanie przepływu strumieni powietrza w normalnym trybie pracy instalacji, pomiar strumieni powietrza nawiewanego i wywiewanego, zbilansowanie, koordynacja rozdziału powietrza nawiewanego i wywiewanego, pomiar poboru mocy elektrycznej;
Wykonanie i odbiór pozostałych instalacji
- kontrola szczelności powietrznej przejść przez przegrody;
- kontrola izolacji cieplnej przewodów;
Certyfikacja
Jeśli mamy przekonanie, że budynek odpowiada wyszczególnionym wyżej kryteriom, możemy złożyć wniosek do Passivhaus Institut w Darmstadt (za pośrednictwem Polskiego Instytutu Budownictwa Pasywnego) o przyznanie i wydanie certyfikatu dla „Budynku pasywnego sprawdzonego pod względem jakościowym“. Kiedy kontrola zakończy się pozytywnie, otrzymamy dokument potwierdzający spełnienie najwyższych standardów energooszczędności.
Źródło: Polski Instytut Budownictwa Pasywnego
